Rozdział siedemnasty

O tym, jak wróżbita ze świńskim łbem na ciemieniu wykupił życie gasnącego rodu królewskiego i poskromił parę ogrów

Potem królewicz podszedł do drzewa, dobył miecza, uderzył w drzewo i rzekł:

Mym lamą jest Nagardżunagarbha,
ja zaś jestem królewicz Deczo Sangpo.
Moja sieć jest z żelaza, o dziewięciu oczkach,
moja pałka jest z ciemnej akacji,
moje lasso ma czarodziejską pętlę,
a masła i tsampy, choć jem, nie ubywa.

Myśląc, że Truposz spadnie, zaczął rąbać drzewo. Truposz spadł z łoskotem, a królewicz zdzielił go pałką, wpakował do sieci, związał lassem i zarzucił na plecy. Gdy uszedł siedem czy osiem kroków, Truposz przemówił: „Królewiczu, królewiczu! Albo ty opowiedz jakąś opowieść, albo ja opowiem”.

Królewicz pokręcił głową w tę i we w tę i nie słuchał. Truposz zaczął więc: „W pewnej wielkiej dolinie panowało, jak powiadają, siedmiu braci królów. A w innej, pustej krainie stała wioska, może dwie. Żyła tam pewna dziewczyna, a miała męża, który słowa nie powiedział, pasa nawet nie zawiązał, tylko siedział w progu. Raz wyszedł z domu. A na miejscu, skąd pasterze zwinęli obóz, wrona znalazła jedwabną chustę, poniosła ją i lecąc, upuściła tuż przy nim.

Wziął chustę i rzekł do żony: «Nie przystoi chłopu się wylegiwać. Poszedłem się powłóczyć u wylotu doliny i oto znalazłem tę chustę». Żona odparła: «Wylegiwać się nie wolno». I przytoczyła porzekadło:

«Gdy mąż się wyleguje, gubi grot strzały,
gdy zgubi grot strzały, wróg podnosi głowę.
Gdy żona się wyleguje, gubi wrzeciono,
gdy zgubi wrzeciono, odzienie się drze,
gdy odzienie się drze, stary pies się złości».

I dodała: «Jeśli mąż z żoną będą żyli w zgodzie,Jeśli będziesz więc, mężu, chodził tu i tam, przybędzie zasług i zysk też będzie wielki».

Na to on rzekł: «Przygotuj mi dobrego konia i dobrego psa». Gdy wszystko było gotowe, jak kazał, przywdział swój strój, wziął psa, dosiadł konia i odjechał.

Gdy dotarł do pustej doliny, zobaczył biegnącego lisa. Pomyślał: „Zysku nie będzie, jeśli się go nie zbiera po kruszynie” – i puścił psa przed koniawziął psa na konia, i poszczuł go na lisa. Pies był chyży i wpędził lisa do nory. Ledwie tam dojechał, zsiadł z konia, przywiązał psa do rzemienia pod końskim ogonemdo uździenicy konia, zdjął z siebie odzienie i przytroczył je do siodła z przodu i z tyłu. Białą czapką nakrył lisią norę, wziął wielki kamień i zaczął rozkopywać norę. Wtedy lis uciekł, pies pognał za nim, pies pociągnął za sobą konia, a on został goły. Pomyślał: „Wstyd wracać do domu z niczym” – i poszedł przez przełęcz.

Na przełęczy spojrzał i zobaczył wielki pałac królewski. Zszedł z przełęczy, a wtedy przyszła niepogoda i nikogo nie było na dworze. Schował się w zakamarku i leżał. Królewska córka przechadzała się tam i gdy wracała, pękł przetarty sznurek, na którym nosiła na szyi wielki królewski turkus duszy. On patrzył, a krowa upuściła łajno prosto na turkus. Leżał dalej, a przyszła służąca, zebrała placek łajna i plasnęła nim o ścianę.

Rano, gdy wzeszło słońce, zwołano wszystkich ludzi z królewskiej osady i ogłoszono: «Wczoraj wieczorem pękł sznurek królewnie i turkus duszy przepadł. Jeśli znajdzie go mężczyzna z poddanych, dostanie najwyższy urząd ministra. Jeśli znajdzie go kobieta, dostanie najwyższą godność królowej».

Poszedł tam i spytał: «Po co zwołano tu ludzi?». Jeden z królewskich ministrów podszedł do niego i pomyślał: „Ten człowiek ma pewnie jasnowidzenie”. Rzekł więc: «Szukamy turkusu, który zgubiła królewna z szyi». A on na to: «Jeśli przygotujecie mi, czego trzeba, przejrzę jasnowidzeniem». Spytano, czego trzeba. «Świńskiego łba przystrojonego ozdobami, nowej szaty dobrej roboty, a także czapki i butów. Przynieście to, a jasnowidzenie przyjdzie».

Minister co prędzej pobiegł do króla: «Pewien goły szaleniec mówi, że przejrzy jasnowidzeniem, gdzie jest turkus duszy». Zaniesiono mu, czego żądał. Włożył szatę i buty, wziął świński łeb do ręki i chodził wśród ludzi, przykładając łeb do każdego po kolei, raz po raz, i pytał: «Czy ten ma? Czy ten ma?». A ci, których jeszcze nie dotknął łbem, bali się, na kogo spadnie wina. Gdy przyłożył łeb do wszystkich ludzi, przyłożył go do placka łajna, w którym był turkus, i rzekł: «Tutaj». Rozbito łajno i znaleziono turkus.

Zaproszono go do królewskiego pałacu i podjęto wspaniale. Spytano, czego chce w nagrodę. «Potrzebny mi wielki dar – rzekł. – Czy to się da zrobić?» «Twoje jasnowidzenie odnalazło nasz turkus duszy. Jeśli tylko życzenie nie będzie niestosowne, zrób, czego twoje serce pragniezrobimy wszystko, czego twoje serce pragnie». «Skoro tak, potrzebny mi koń w pełnym rzędzie, na nim cały mój strój i trzy przybory, do rzemienia pod ogonem przywiązany piesdo uździenicy przywiązany pies, a z przodu lis z białą czapką na grzbiecie. Lis ma iść przodem, a za nim koń i pies». Król był rad i uczcił go wspaniale. Posłano ludzi, by złapali lisa.

Lis z białą czapką przewiązaną na łbie szedł przodem, a za nim koń w pełnym rzędzie, z trzema przyborami. Wszystko zrobiono tak, jak powiedział, i był rad. Król nadał mu imię Nieomylny Jasnowidz, Wróżbita ze Świńskim Łbem na Ciemieniu.

Odtąd wielka szła o nim sława jako o jasnowidzu. Pewien minister odprowadził go z darami do żony. Gdy stanęli u drzwi, jego koń i pies też już tam były. Żona, rada, że mąż wrócił, nie tylko wprowadziła go do domu, ale i odprowadzających podjęła sutym jadłem.

Potem żona rzekła: «Myślałam, że porwały cię bogi i demony, i odprawiałam obrzędy, i wiele wróżb kazałam rzucać. Skąd te wszystkie dobra?». Opowiedział jej szczegółowo, co mu się przydarzyło, i na koniec rzekł: «To nagroda za znalezienie królewskiego turkusu duszy. Czyż to nie wielki zysk?». Żona odparła: «Wróciły nasz koń i pies, przybyły te dobra, a i ty sam zdołałeś wrócić, więc zysk jest wielki. Ale jak na znalezienie turkusu duszy nagroda jest za mała. Muszę posłać prośbę».

Posłała królowi prośbę, jak gdyby od niego: «Wczoraj król miał wielką przeszkodę i dlatego przepadł turkus duszy. Prosiłem tylko o to, co było potrzebne do szukania, i o tę nagrodę. Teraz proszę, byś łaskawie pomyślał o dobrach na miarę turkusu duszy». Król z ministrami naradzili się i rzekli: «On ma rację. Za samo znalezienie turkusu duszy, jakże miałoby wystarczyć tyle?». I nadali im obojgu złoto, srebro, miedź, żelazo, bydło, konie, owce i inne dary, by już nigdy nie zaznali biedy.

Gdy żyli sobie dostatnio, sława tego człowieka jako jasnowidza jeszcze urosła. Tymczasem w kraju wielu przełęczy i dolinw kraju za wieloma przełęczami i dolinami rządziło, jak powiadają, siedmiu braci królów.

Szukali żon równych sobieGdy nadszedł dla nich czas brania żon, szukali równych sobie, ale nigdzie nie mogli znaleźć. A w krainie ogrów mówiono: «W krainie Tybetu siedmiu braci królewiczów rządzi królestwem, które kwitnie i rośnie. Jeśli rozkwitnie jeszcze bardziej, przyjdzie wojna i na nas. Trzeba iść i ich poskromić». «Choćbyśmy poprowadzili wojsko, nie wiadomo, czy zwyciężymy. Kogo posłać, żeby poskromił ich podstępem?» Postanowiono, że pójdzie spośród nich para starszych ogrów, mąż z żoną, i posłano ich, by poskromili Tybet.

Ogr zmienił się w bezrogiego jaka maści płowej i objuczył się złotem, turkusami, miedzią i żelazem. Ogrzyca zmieniła się w piękną, promienną kobietę, i przybyli do Tybetu. Gdy stanęli u bram króla, ona usiadła u stóp królewskiego zamku i handlowała złotem, srebrem i innymi rzeczami. Rozeszła się wielka wieść: «U stóp królewskiego zamku siedzi piękna kobieta i ma wszelkie towary». Wieść dotarła do uszu króla i król patrzył na nią ze szczytu pałacu. Ona zaś siedziała przystrojona w klejnoty spełniające życzenia i inne ozdoby i handlowała, a król oddał jej serce. Posłał, by spytać, z jakiego jest rodu. Ona rzekła: «Jestem z rodu pewnego króla wschodnich Indii. Rozstałam się z ojczyzną i przybyłam handlować. Teraz mam wracać». Gdy to doniesiono, król był rad i rzekł: «Jeśli jest z rodu królewskiego, wolno ją wziąć do naszego domu. Niech przyjdzie na górę». Wezwano ją do środka i król uczynił ją swoją królową.

Po jakichś dwóch latach króla złożyłaPotem króla złożyła ciężka choroba i umarł. Potem była królową pozostałych braci, a za jej czasów starsi królowie umierali jeden po drugim, i został tylko najmłodszy. Była piękna, jej jadło i piwo smaczne, w posługach biegła, więc nie mogli się z nią rozstać. Gdy rzucono wróżbę, ludzie mówili: «Ta królowa, zdaje się, nie służy królowi». Zbudowano więc małą komnatę w rogu zamku.

Ona krzątała się przy chorym, a tymczasem choroba króla się pogorszyła. Ministrowie naradzili się i rzekli: «Kilka dni drogi stąd żyje, jak powiadają, wróżbita, nieomylny jasnowidz, zwany Świńskim Łbem na Ciemieniu. Najlepiej pojechać i go zaprosić». Trzech wysokich ministrów i wielu prostych ludzi pojechało go szukać i zaprosić. Gdy stanęli u drzwi jego domu, spytał: «Z czym przybywacie?». Opowiedzieli mu wszystko szczegółowo i rzekli: «Wielki wróżbito, przybyliśmy cię zaprosić». Poszedł do żony i rzekł: «Zeszłego roku udało się przez szczęśliwy traf, ale tym razem wszystko się wyda». Żona odparła: «Jeśli teraz nie pojedziesz, przyjdzie tu jeszcze więcej ludzi i koni i wyda się tym gorzej.zjawią się tu ci wszyscy ludzie i konie, i wyda się jeszcze gorzej niż wtedy. Lepiej jedź. Pewnie i tym razem będzie szczęśliwy traf, więc nie drżyj ze strachu, tylko trzymaj się mocno. A jeśli król wyzdrowieje, przywieź przy okazji część do krosna, bo w naszej wsi nie ma nikogo, od kogo by ją pożyczyćbo mieszkamy na odludziu i nie ma nawet od kogo jej pożyczyć». I wysłała go razem z nimi.

Gdy przybyli do królewskiego pałacu, usiadł w komnacie u wezgłowia króla i odprawił, co mógł: ofiarne torma i inne obrzędy. Swój dawny świński łeb zatknął na torma, postawił u wezgłowia i siedział, mamrocząc nad różańcem z rudrakszy. Wtedy weszła królowa. Ledwie ujrzała jasnowidza, zlękła się. Nalała mu czarkę piwa, przecedzonego raz i drugi, rzekła: «Racz uzdrowić wielkiego króla» – i wyszła.

Tej nocy królowi zrobiło się lżej. Król rzekł: «Odkąd przybył jasnowidz, moja choroba zelżała». A wróżbita pomyślał: „Skoro on pokazuje, że zdrowieje, to pewnie zaraz umrze”. Zląkł się i postanowił uciec o północy. Wyjął świński łeb z torma i doszedł do królewskiej stajni, ale stajenny gwizdnął i nie było jak uciec. Poszedł w stronę owczarni, ale i tam nie mógł się wydostać. Była tam wielka zagroda dla bydła. Gdy tam poszedł, bydło leżało, a w samej bramie leżał płowy jak i nie było jak go obejść. Chciał go przestąpić, a wtedy zwierzę nagle wstało i wróżbita się przewrócił. Rozzłoszczony zbił jaka, a ten w pośpiechu otworzył bramę i uciekł. „Jakże to bydlę umie otwierać drzwi?” – pomyślał i szybko poszedł popatrzeć. Okazało się, że drzwi otworzyła mu sama królowa, a bydlę wspięło się po drabinie na górę.

Wróżbita podsłuchiwał. Ona spytała: «Co ci się stało?». Odparł jak: «Jasnowidz się dowiedział i przyszedł mnie szukać. Złapał mnie za kark i gdziekolwiek się skryłem, walił mnie kamieniem. Nie znalazłem, gdzie uciec. Chciał mnie zabić». Królowa zlękła się i spytała: «Co teraz robić?». A on: «Nie czeka nas dwoje dobra śmierć. Może lepiej uciec?». «Ten jasnowidz jest czarownikiem i ucieczką się nie wywiniemy. Taka nas czeka śmierć: jutro o wschodzie słońca rozda poddanym narzędzia i pośle ich w górę doliny ciąć drzewo. Powie: „Osiodłajcie tego jaka”, sam go dosiądzie i będzie go tłukł i gnał w górę i w dół doliny bez końca. Każe mu pracować przy drzewie do upadłego, a potem powie: „Odprawcie ofiarę ogniową”. Potem ułożą stos z drewna, zwiążą nas dwoje i spalą». Objęli się i płakali razem:Objęli się i przylgnąwszy ustami do ust, płakali: «Ale nam dola, że król ogrów nas tu posłał».

Wróżbita ucieszył się i wrócił do komnaty. Przyłożył różaniec z rudrakszy do królewskiej głowy i spytał: «Jak tam zdrowie króla?». «Odkąd przybył lama, bóle ustąpiły i ciału jest lżej» – odparł król. O świcie królowa nalała czarkę piwa, przecedzonego raz i drugi, złożyła wróżbicie pokłon i spytała, jak zdrowie króla. Wróżbita rzekł: «Króla opętał groźny demon, przeto ofiarę ogniową odprawić trzeba. Przygotuj dobrze masło, olej, jadło i całą resztę».

Potem poszła do króla i spytała: «Czy wczoraj w nocy było ci lżej?». «Odkąd przybył lama, zelżało. Co lama każe, przygotuj szybko» – rozkazał król. Wyszła, a strach w niej rósł.

Gdy nastał dzień, zebrali się tam wysocy ministrowie i starsi ziemi. Ciekawi, jak zdrowie króla, odkąd przybył wróżbita ze świńskim łbem, zeszli się wszyscy i rozprawiali. Posłali przez szambelana prośbę, czy mogą stanąć przed królem. Król rzekł: «Jest mi o wiele lepiej. Zapytaj wróżbitę, czy mogą wejść». Lama odparł: «Demona przepędziłem i król wyzdrowiał. Zawołaj ich do środka». I zawołano ich.

Wtedy zamknięto drzwi komnaty i lama rzekł: «Królu, chcesz wyzdrowieć do szczętu czy nie?». «Ma się rozumieć, że chcę» – odparł król. «Skoro tak, to ta twoja królowa i jej mąż zostali przysłani z krainy ogrów, by przeciąć ród królewski. Jeśli spalisz ich oboje w ogniu, ród się nie przerwie, a królestwo będzie kwitło i rosło. Czy zdołasz ich zabić, królu?». Król odparł: «Ta królowa była żoną moich braci, żal ją palić. Jej męża spalić to co innego, to dobry uczynek. Gdzie jest ten mąż?Jej męża spalić to nic takiego; cóż to jednak za sprawa, gdzie ten mąż jest?». «Jej mąż to bezrogi jak, który przyszedł razem z nią. Jeśli mnie posłuchasz, trzeba spalić oboje».

Ministrowie rzekli: «Lama ma jasnowidzenie. Najlepiej posłuchać lamy i spalić oboje». I król, nie śmiąc sprzeciwić się słowu lamy, zgodził się tak zrobić. Wtedy wszyscy przysięgli, że nikt nie piśnie ani słowa. Nazajutrz poddani, czeladź i tragarzezwierzęta juczne poszli w górę doliny ciąć drzewo na spalenie ogrów. Lama rzekł: «Osiodłajcie jaka. Ja też pojadę». Wziął do ręki świński łeb, zatknięty na drzewcu jak proporzec, wziął różaniec z rudrakszy, dosiadł jaka i pojechał.

Gdy wszyscy razem w pocie czoła cięli drzewo, lama jasnowidz rzekł: «Zmęczyliście się. Zdejmijcie siodło z bezrogiego jaka, dajcie mu topór do ręki i niech tnie drzewo. Umie otwierać drzwi i wchodzić po drabinie, to i drzewo ciąć umie». Dano mu topór do ręki i kazano ciąć drzewo, i ludzie uwierzyli.

Gdy drzewo było ścięte, objuczono nim jaka i przybyli do pałacu. Lama kazał ministrom i poddanym zbudować czworokątny dom z drewna, a sam poszedł do króla. Królowa była już tam, w nadziei, że zwiedzie króla.Królowa również już tam była, w nadziei, że król ją uratuje. Wróżbita rzekł: «Ofiarna figurka i jama ogniowa są już gotowe. Królowa pewnie przygotowała już olej i jadło. Niech je szybko przyniesie». Królowa poszła do skarbca i przyniosła olej i jadło.

Wtedy król rzekł do wróżbity: «Gdyby użyć sposobu i ochrony, czy dałoby się tę panią zostawić przy życiu?». Wróżbita odparł: «To jej mąż przygniata i bóstwa opiekuńcze, i strażników. Twoich braci zjadła ona. I ciebie by zjadła, gdybym nie przybył. Królu, racz popatrzeć z dachu» – i zszedł na dół.

Najdzielniejsi mężowie spośród ludzi pochwycili parę ogrów, związali mocno i okładali pałkami od głowy po ogon: «Pokażecie swoje prawdziwe postacie czy nie?». Ona rzekła: «Choć to wstyd, lepiej pokazać prawdziwą postać. Lepsza krótka męka». Wtedy płowy jak zmienił się w dwugłowego ogra o kłach jak kołki. Związano go jeszcze raz, a ona też zmieniła się w ogrzycę o kłach jak kołki, z piersiamiszczerzącą kły jak kołki, z piersiami przerzuconymi przez ramiona.

Podpalono drewniany dom i wrzucono ich oboje do środka. Ogrzyca zawołała: «Król ogrów sprowadził na nas taką mękę!» – i podniosła wielki lament. Gdy ukazali się w prawdziwych postaciach, ludzie uwierzyli. Polano im głowy masłem i tłuszczem i w jednej chwili spłonęli.

Król i wszyscy ministrowie pokłonili się lamie. Król rzekł: «Lamo, racz pomyśleć, jakiego daru ci trzeba. Nikt nie okazał nam większej dobroci niż ty, więc ofiarujemy ci, czego zechcesz, z całego naszego królestwa i ze skarbca». Wtedy wróżbita rzekł: «Potrzeba mi dwunastu części do krosna, większych i mniejszych, a z czółenkiem trzynastu». «To łatwe» – odparli i dali mu części do krosna. Prócz tego ofiarowali mu kilka juków dobra: płaszcze i kożuchy długie i krótkie, czapki, długie szaty z brokatu i z sukna i inne rzeczy. Potem wyprawili lamę z orszakiem. Król i ministrowie odprowadzili go trzy czy cztery mile.

Gdy wróżbita dotarł do żony, żona wyszła mu na spotkanie. «Czy król wyzdrowiał?» – spytała. «Choroba króla przeszła, a i twoją sprawę załatwiłem» – odparł. Tej nocy ugościła starannie odprowadzających jadłem i napitkiem, a do tego posłała przez nich pismo: «Te dwanaście części do krosna, większych i mniejszych, to znak, że ród królewski będzie kwitł i rósł przez dwanaście pokoleń. A że z czółenkiem jest ich trzynaście, to znak, że z tobą samym będzie ich trzynaście. Jaki dar król postanowi, to już król sam wie najlepiej».

Odprowadzający wrócili i złożyli królowi pismo lamy. Król i wszyscy ministrowie rzekli: «To prawda» i po naradzie nadali mu wspólne dobra, z drogimi klejnotami na czele: złoto, srebro, miedź, żelazo, konie, słonie, bawoły i inne, a do tego ziemię i odzienie. Tak to, jak powiadają, było” – zakończył Truposz.

Królewiczowi wyrwało się wtedy: „Temu człowiekowi szczęście sprzyjało, a do tego żona pchała go naprzód!”. Truposz rzekł: „Do Truposza przemówił! Frr, jak jastrząb!” – i uleciał w tumanie kurzu.

Królewicz pomyślał: „Tyle gadał, że umysł mi się rozproszył i słowo mi się wymknęło. Jeśli wrócę bez Truposza, dostanę burę”. I znów skierował się na cmentarzysko. Ruszył, przestępując trupy, które wołały „ha-la”, i kopiąc te, które wołały „hu-lu”, i doszedł do drzewa.